Jest 16:30, a za oknem ciemno jak w nocy. O 20:00 ziewasz nad herbatą, o 21:30 najchętniej leżałoby się już pod kołdrą, a poranny budzik brzmi jak osobista zniewaga. Do tego dochodzi poczucie winy: przecież latem dało się normalnie funkcjonować.
Mamy dobrą wiadomość. To nie lenistwo, nie „słaba forma” i nie brak silnej woli. Naukowcy coraz wyraźniej pokazują, że zimą organizm naprawdę potrzebuje więcej snu. Nie zapadamy w sen zimowy jak niedźwiedzie, ale odrobina niedźwiedzia w każdym z nas jednak siedzi.
Na zdjęciu: pościel z satyny mako Estella Kora 7621/800.
Badanie, które zdejmuje z Ciebie poczucie winy
W 2023 roku badacze z berlińskiej kliniki Charité opublikowali w czasopiśmie „Frontiers in Neuroscience” analizę snu 188 osób, które spały w laboratorium snu o różnych porach roku. Sen mierzono polisomnografem, czyli aparaturą rejestrującą pracę mózgu. Nikt nie pytał badanych, jak im się wydaje, że spali. To były twarde pomiary.
Co wyszło?
- Fazy REM było zimą o około 30 minut więcej niż wiosną. W grudniu i styczniu REM trwał średnio około 100 minut na noc, w kwietniu i czerwcu około 70.
- Całkowity sen był zimą dłuższy, o mniej więcej 25 minut w porównaniu z wiosną. W zestawieniu z latem różnica sięgała nawet godziny, choć tego wyniku nie udało się potwierdzić statystycznie.
Autorzy badania wyciągają z tego prosty wniosek: zimą warto kłaść się wcześniej, żeby dać organizmowi tyle snu, ile naprawdę potrzebuje.
Uczciwie dodajmy jedno zastrzeżenie: badani byli pacjentami kliniki snu, więc wyniki trzeba traktować ostrożnie. Kierunek jest jednak zgodny z tym, co od lat zgłaszają ludzie na całym świecie: zimą śpimy dłużej i trudniej nam wstać.
Zimą nie jesteś leniwy ani leniwa.
Jesteś ssakiem w grudniu.
Dlaczego akurat REM? I co ma z tym wspólnego budzik
REM to faza snu, w której śnimy najżywiej. To wtedy mózg porządkuje emocje i wspomnienia z całego dnia. Jest silnie związana z zegarem biologicznym, który z kolei reaguje na światło. Kiedy dni robią się krótkie, zegar się przestawia, a potrzeba REM rośnie.
I tu jest haczyk. Najdłuższe okresy REM przypadają na drugą połowę nocy, nad ranem. Jeśli więc zimą kładziesz się o tej samej porze co latem, a budzik dzwoni jak zwykle o 6:00, to obcinasz sen właśnie tam, gdzie organizm chciałby go zimą najwięcej. Stąd uczucie, że budzik „wyrywa Cię ze środka snu”. Bo często dokładnie to robi.
Ciemno o 15:30. Co to robi z Twoim ciałem
21 grudnia w Warszawie dzień trwa niecałe 8 godzin. W czerwcu prawie 17. To ponad dwa razy mniej światła dziennego, a naszego planu dnia nikt o połowę nie skraca.
Gdy robi się ciemno, organizm zaczyna wydzielać melatoninę, czyli hormon, który mówi: „pora spać”. Długie noce oznaczają dłuższe okno jej działania. Do tego większość zimowego dnia spędzamy w środku. W mieszkaniu czy biurze jest zwykle kilkaset luksów, a na zewnątrz, nawet w pochmurny dzień, kilka tysięcy. Mózg dostaje więc za słaby sygnał „jest dzień”, a za to bardzo długi sygnał „jest noc”.
Jak bardzo jesteśmy na to wrażliwi, pokazał amerykański badacz Thomas Wehr. Na początku lat 90. sprawdził, co się stanie, gdy ochotnicy przez mniej więcej miesiąc będą mieli codziennie 14 godzin ciemności, tak jak zimą bez elektrycznego światła. Ich sen się wydłużył i podzielił na dwie części, z okresem spokojnego czuwania pośrodku. Historycy znajdują ślady takiego „pierwszego” i „drugiego snu” w dawnych zapiskach. Jeśli więc zimą zdarza Ci się obudzić w środku nocy, to nie zawsze jest bezsenność. Więcej o tym piszemy w tekście o przebudzeniach w nocy.
Szybki test: czy Twój organizm jest już w trybie zimowym?
Policz, ile zdań do Ciebie pasuje:
- w weekend śpisz godzinę dłużej i nadal masz ochotę na więcej,
- po 20:00 trudno Ci się skupić nawet na serialu,
- budzik regularnie przerywa Ci sen w środku jakiegoś snu,
- częściej masz ochotę na ciepłe jedzenie i coś słodkiego,
- czujesz się wyraźnie lepiej w dni, w które choć chwilę udało się wyjść na dwór za dnia.
Trzy albo więcej? Witaj w trybie zimowym. Nic z Tobą nie jest nie tak. Twój organizm po prostu robi to, co robi od tysięcy lat. Wystarczy mu w tym trochę pomóc.
Jak przejść na zimowy tryb snu: 7 zasad
1. Kładź się wcześniej, zamiast wstawać później
Praca, szkoła i przedszkole nie przesuną się dla Ciebie o godzinę. Wieczór można. Zacznij od 20–30 minut wcześniej niż latem. To dokładnie to, co radzą autorzy berlińskiego badania.
2. Złap światło przed południem
15–30 minut na zewnątrz w pierwszej połowie dnia to najlepszy sygnał dla zegara biologicznego. Spacer do pracy, kawa na balkonie, przerwa na lunch na dworze. Nawet pochmurne niebo daje kilka razy więcej światła niż biurowa lampa.
3. Po zmroku zrób w domu zachód słońca
Zgaś górne, białe światło. Zapal lampki: niskie, ciepłe, punktowe. Na godzinę lub dwie przed snem przyciemnij mieszkanie i telefon. Dajesz w ten sposób mózgowi jasny komunikat, że dzień się kończy.
Na zdjęciu: pościel z satyny mako Estella Guido 7620/610.
4. Drzemka? Tak, ale krótka
Do 20 minut i najlepiej przed 15:00. Dłuższa albo późniejsza drzemka zabiera senność, która przyda Ci się wieczorem.
5. Odsypiaj z głową
W weekend wstawaj najwyżej godzinę później niż w tygodniu. Większa różnica działa jak mały jet lag. Sprawdź też, czy można nadrobić sen w weekend.
6. Chłodna sypialnia, ciepłe łóżko
Zimą kusi, żeby odkręcić kaloryfer na maksa. Do snu lepiej jednak sprawdza się 16–20°C w pokoju i ciepło pod kołdrą. Wszystko o tym znajdziesz w tekście o temperaturze w sypialni zimą.
7. Zrób z łóżka miejsce, do którego chce się wracać
Skoro zimą spędzasz w łóżku więcej czasu, niech to będzie Twoje najlepsze miejsce w domu. Świeżo zmieniona pościel, miękka w dotyku tkanina, poduszka, która nie wymaga walki. Zimą świetnie sprawdza się jersey, miękki jak ulubiona koszulka, albo flanela, która od pierwszej chwili jest ciepła. Jeśli śpisz w ogrzewanym mieszkaniu i szybko robi Ci się gorąco, postaw na gładką, oddychającą satynę mako.
Na zdjęciu: pościel z jerseyu mako interlock Estella Lisette 6671/280.
Kiedy zimowa senność to coś więcej
Większa potrzeba snu zimą jest normalna. Warto jednak porozmawiać z lekarzem, jeśli senności przez kilka tygodni towarzyszy przygnębienie, brak radości z rzeczy, które zwykle cieszą, albo trudność z codziennym funkcjonowaniem. Tak może wyglądać depresja sezonowa. Zmęczenie mimo długiego snu bywa też objawem niedoboru żelaza, problemów z tarczycą czy bezdechu sennego. Lampka i dobra pościel pomagają, ale nie zastąpią diagnozy.
Najczęstsze pytania
Dlaczego zimą chce się spać bardziej niż latem?
Bo krótkie dni i długie noce przestawiają zegar biologiczny. Dłużej wydziela się melatonina, a organizm potrzebuje więcej snu REM. Badanie Charité z 2023 roku pokazało, że zimą REM trwa o około 30 minut dłużej niż wiosną.
Ile godzin snu potrzeba zimą?
Dorośli potrzebują zwykle 7–9 godzin snu. Zimą warto celować raczej w górną granicę tego zakresu, najlepiej kładąc się wcześniej.
Czy dłuższy sen zimą jest zdrowy?
Tak, jeśli wynika z naturalnej potrzeby, a w ciągu dnia czujesz się dobrze. Jeśli śpisz bardzo długo i nadal jesteś stale wyczerpany lub wyczerpana, skonsultuj to z lekarzem.
Zimowa umowa ze sobą. Zapisz albo wyślij komuś, kto ciągle ziewa
- Zimą potrzebuję więcej snu. To biologia, nie lenistwo.
- Kładę się 30 minut wcześniej niż latem.
- Codziennie łapię światło dnia, najlepiej przed południem.
- Po zmroku przyciemniam dom i zapalam ciepłe lampki.
- Drzemka? Do 20 minut, przed 15:00.
- Moje łóżko to moje zimowe legowisko. I dbam o nie.
Na zdjęciu: pościel z satyny mako Estella Valetta 7844/610.
Zimowe legowisko taniej
Jeśli i tak myślisz o nowej pościeli na zimę, dla siebie albo pod choinkę, to dobry moment. Do 30 listopada trwa Black Week w Estella: z kodem ESTELLA30 cały asortyment jest tańszy o 30%. Zajrzyj do pościeli z jerseyu, flaneli albo satyny mako.
Źródła
- Seidler A. i in., Seasonality of human sleep: Polysomnographic data of a neuropsychiatric sleep clinic, Frontiers in Neuroscience, 2023.
- Wehr T.A., In short photoperiods, human sleep is biphasic, Journal of Sleep Research, 1992.




